Home » บทความแนะนำ » การแก้ไขเพิ่มเติมรัฐธรรมนูญกับการตรวจสอบความชอบด้วยรัฐธรรมนูญโดยองค์กรตุลาการ

การแก้ไขเพิ่มเติมรัฐธรรมนูญกับการตรวจสอบความชอบด้วยรัฐธรรมนูญโดยองค์กรตุลาการ

Blog Icon

กฏหมายมหาชน บทความแนะนำ

25 November 2013

read 2821



................................................

รายงานการวิจัย เรื่อง การแก้ไขเพิ่มเติมรัฐธรรมนูญ
กับการตรวจสอบความชอบด้วยรัฐธรรมนูญโดยองค์กรตุลาการ

ปูนเทพ ศิรินุพงศ์

บทคัดย่อ

รายงานการวิจัยฉบับนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาทฤษฎีเกี่ยวกับการแก้ไขเพิ่มเติมรัฐธรรมนูญว่ามีสถานะทางกฎหมายรัฐธรรมนูญอย่างไร และการใช้อำนาจแก้ไขเพิ่มเติมรัฐธรรมนูญนั้นอาจถูกตรวจสอบโดยองค์กรตุลาการได้หรือไม่ ทั้งนี้ ได้ศึกษาทั้งในทางทฤษฎีกฎหมายรัฐธรรมนูญ ตลอดจนทางปฏิบัติในระบบรัฐธรรมนูญนานาประเทศ ซึ่งมีทัศนะที่แตกต่างกันเกี่ยวกับบทบาทขององค์กรตุลาการในการเข้ามาตรวจสอบการแก้ไขเพิ่มเติมรัฐธรรมนูญ นอกจากนี้ยังได้วิเคราะห์ถึงระบบกฎหมายรัฐธรรมนูญไทยว่าภายใต้โครงสร้างระบบรัฐธรรมนูญในปัจจุบัน องค์กรตุลาการหรือกล่าวโดยเฉพาะคือศาลรัฐธรรมนูญมีเขตอำนาจในการตรวจสอบความชอบด้วยรัฐธรรมนูญของการแก้ไขเพิ่มเติมรัฐธรรมนูญหรือไม่

จากการศึกษาทฤษฎีว่าด้วยอำนาจแก้ไขเพิ่มเติมรัฐธรรมนูญ สรุปได้ว่าอำนาจแก้ไขเพิ่มเติมรัฐธรรมนูญนั้นมีสถานะที่ด้อยกว่าอำนาจสถาปนารัฐธรรมนูญ แต่ในขณะเดียวกันก็มีสถานะที่เหนือกว่าอำนาจตามรัฐธรรมนูญ ด้วยเหตุนี้แม้โดยอำนาจแก้ไขเพิ่มเติมรัฐธรรมนูญจะสามารถแก้ไขเปลี่ยนแปลงบทบัญญัติหรือหลักการในรัฐธรรมนูญได้ แต่ก็ต้องเป็นไปตามกรอบเท่าที่อำนาจสถาปนารัฐธรรมนูญได้อนุญาตไว้ในรัฐธรรมนูญ กล่าวคือ ต้องเป็นไปตามกระบวนการแก้ไขเพิ่มเติมรัฐธรรมนูญซึ่งมักจะกำหนดไว้แตกต่างไปจากการตราหรือแก้ไขกฎหมายธรรมดา และต้องเคารพบทบัญญัติหรือหลักการชั่วนิรันดร์ที่ไม่สามารถอาศัยอำนาจแก้ไขเพิ่มเติมรัฐธรรมนูญไปเปลี่ยนแปลงหรือยกเลิกได้

หากรัฐธรรมนูญได้กำหนดกระบวนการแก้ไขเพิ่มเติม และบทบัญญัติหรือหลักการชั่วนิรันดร์ที่ไม่สามารถแก้ไขเปลี่ยนแปลงได้ไว้สำหรับการแก้ไขเพิ่มเติมรัฐธรรมนูญ ย่อมหมายความว่าบรรดาการแก้ไขเพิ่มเติมรัฐธรรมนูญใด ๆ ที่ไม่เป็นไปโดยสอดคล้องกับกระบวนการหรือขัดแย้งกับบทบัญญัติหรือหลักการชั่วนิรันดร์ย่อมเป็นการแก้ไขเพิ่มเติมรัฐธรรมนูญที่ไม่ชอบด้วยรัฐธรรมนูญ

อย่างไรก็ตาม ประเด็นที่ว่าการแก้ไขเพิ่มเติมรัฐธรรมนูญอาจไม่ชอบด้วยรัฐธรรมนูญได้นั้น เป็นคนละประเด็นกับคำถามว่าองค์กรตุลาการจะสามารถเข้ามาตรวจสอบการแก้ไขเพิ่มเติมรัฐธรรมนูญได้หรือไม่ กล่าวคือ แม้รัฐธรรมนูญได้บัญญัติข้อจำกัดในการแก้ไขเพิ่มเติมรัฐธรรมนูญไว้ แต่หากองค์กรตุลาการไม่มีเขตอำนาจในการตรวจสอบการแก้ไขเพิ่มเติมรัฐธรรมนูญ องค์กรตุลาการย่อมไม่สามารถเข้าไปเกี่ยวข้องในกระบวนการแก้ไขเพิ่มเติมรัฐธรรมนูญได้

ในนานาประเทศนั้น ปรากฏกรณีซึ่งองค์กรตุลาการอาจเข้าไปตรวจสอบการแก้ไขเพิ่มเติมรัฐธรรมนูญได้ในสามลักษณะ กล่าวคือ กรณีซึ่งศาลทั่วไปทำหน้าที่ควบคุมความชอบด้วยรัฐธรรมนูญของกฎหมาย ได้แก่ ประเทศสหรัฐอเมริกา และประเทศอินเดียเป็นต้น กรณีซึ่งศาลรัฐธรรมนูญทำหน้าที่ควบคุมความชอบด้วยรัฐธรรมนูญของกฎหมาย โดยมีบทบัญญัติรัฐธรรมนูญให้เขตอำนาจศาลรัฐธรรมนูญไว้โดยชัดแจ้งต่อกรณีการตรวจสอบความชอบด้วยรัฐธรรมนูญของการแก้ไขเพิ่มเติมรัฐธรรมนูญ ได้แก่ ประเทศตุรกี และประเทศชิลี เป็นต้น และกรณีซึ่งศาลรัฐธรรมนูญทำหน้าที่ควบคุมความชอบด้วยรัฐธรรมนูญของกฎหมาย แม้ไม่ได้บัญญัติไว้โดยชัดแจ้งให้ศาลรัฐธรรมนูญมีเขตอำนาจในการตรวจสอบการแก้ไขเพิ่มเติมรัฐธรรมนูญ แต่พิจารณาว่าการแก้ไขเพิ่มเติมรัฐธรรมนูญกระทำในรูปแบบของกฎหมาย จึงอยู่ในเขตอำนาจของศาลรัฐธรรมนูญ ได้แก่ประเทศเยอรมัน และประเทศออสเตรีย เป็นต้น

หากไม่เข้ากรณีที่กล่าวมาแล้ว องค์กรตุลาการย่อมไม่มีเขตอำนาจในการเข้าไปตรวจสอบการแก้ไขเพิ่มเติมรัฐธรรมนูญ ดังเช่นในประเทศฝรั่งเศสที่คณะตุลาการรัฐธรรมนูญมีอำนาจแต่เพียงตรวจสอบความชอบด้วยรัฐธรรมนูญของกฎหมายประกอบรัฐธรรมนูญและกฎหมายปกติตามที่รัฐธรรมนูญบัญญัติไว้ และเมื่อไม่มีบทบัญญัติใด ๆ ของรัฐธรรมนูญกำหนดให้คณะตุลาการรัฐธรรมนูญมีเขตอำนาจในการตรวจสอบการแก้ไขเพิ่มเติมรัฐธรรมนูญ ดังนั้นคณะตุลาการรัฐธรรมนูญจึงไม่สามารถตรวจสอบการแก้ไขเพิ่มเติมรัฐธรรมนูญได้

กล่าวสำหรับประเทศไทยนั้น เป็นระบบซึ่งมีศาลรัฐธรรมนูญทำหน้าที่ตรวจสอบความชอบด้วยรัฐธรรมนูญของกฎหมาย ซึ่งโดยลักษณะแล้วเป็นศาลที่มีเขตอำนาจจำกัดหากรัฐธรรมนูญไม่ได้บัญญัติไว้โดยชัดแจ้งในเรื่องใด ย่อมเท่ากับว่าศาลรัฐธรรมนูญไม่มีเขตอำนาจในเรื่องนั้น และเมื่อไม่มีบทบัญญัติใดกำหนดไว้ให้ศาลรัฐธรรมนูญมีเขตอำนาจในการตรวจสอบการแก้ไขเพิ่มเติมรัฐธรรมนูญ จึงหมายความว่าศาลรัฐธรรมนูญไม่สามารถเข้าไปตรวจสอบการแก้ไขเพิ่มเติมรัฐธรรมนูญได้ ไม่ว่าจะอาศัยกระบวนการตรวจสอบความชอบด้วยรัฐธรรมนูญของร่างกฎหมาย การตรวจสอบความชอบด้วยรัฐธรรมนูญของกฎหมายที่ประกาศใช้แล้ว หรือการตรวจสอบการกระทำอันเป็นการล้มล้างการปกครองในระบอบประชาธิปไตยอันมีพระมหากษัตริย์ทรงเป็นประมุขตามรัฐธรรมนูญ หรือเพื่อให้ได้มาซึ่งอำนาจโดยวิธีการซึ่งมิได้เป็นไปตามวิถีทางที่บัญญัติไว้ในรัฐธรรมนูญนี้ก็ตาม

หากจะมีการแก้ไขเพิ่มเติมรัฐธรรมนูญ หรือจัดทำรัฐธรรมนูญฉบับใหม่ ควรมีการอภิปรายและบัญญัติให้ชัดเจนว่าในระบบรัฐธรรมนูญไทย จะกำหนดบทบาทและอำนาจหน้าที่ของศาลรัฐธรรมนูญต่อการแก้ไขเพิ่มเติมรัฐธรรมนูญอย่างไร หากประสงค์ให้ศาลรัฐธรรมนูญมีเขตอำนาจตรวจสอบการแก้ไขเพิ่มเติมรัฐธรรมนูญ ก็สมควรบัญญัติไว้ให้ชัดเจน แต่หากรัฐธรรมนูญไม่ประสงค์ให้ศาลรัฐธรรมนูญมีเขตอำนาจ ก็อาจจะจำเป็นต้องบัญญัติไว้ให้ชัดเจนเพื่อตัดอำนาจในการอาศัยช่องทางอื่น ๆ มาตีความขยายเขตอำนาจ เพื่อไม่ให้เกิดปัญหาทั้งในเชิงหลักการ และการตีความกฎหมายรัฐธรรมนูญต่อไป

ทั้งนี้ การที่ศาลรัฐธรรมนูญจะเข้ามามีอำนาจตรวจสอบความชอบด้วยรัฐธรรมนูญของการแก้ไขเพิ่มเติมรัฐธรรมนูญนั้น จำเป็นอย่างยิ่งที่จะต้องคำนึงถึงความชอบธรรมทางประชาธิปไตยของศาลรัฐธรรมนูญด้วย กล่าวคือต้องมีจุดยึงโยงกับประชาชน โดยอย่างน้อยที่สุด การเข้าสู่ตำแหน่งต้องเป็นไปโดยความเห็นชอบของผู้แทนประชาชน ซึ่งภายใต้โครงสร้างระบบรัฐธรรมนูญไทยในปัจจุบัน ศาลรัฐธรรมนูญยังไม่มีความชอบธรรมทางประชาธิปไตยเพียงพอที่จะสามารถเข้ามามีอำนาจในการตรวจสอบการแสดงเจตนาของผู้แทนประชาชนในระบอบประชาธิปไตยได้

เข้าสู่ระบบ